Ăn uống
Món chay Việt: ăn chay mùng một, ngày rằm và cách gọi món ở Calgary
Cập nhật lần cuối:
Tóm tắt
Ăn chay là một phần lâu đời của bếp Việt: nhiều Phật tử ăn chay vào mùng một và ngày rằm âm lịch, và ngày càng nhiều người ăn chay vì sức khỏe. Bài này giới thiệu các món chay thường có trên thực đơn, chỉ ra những nguyên liệu không chay dễ bị bỏ sót như nước mắm, mắm tôm và nước dùng xương, kèm vài câu tiếng Việt và tiếng Anh để nói tại quầy. Bạn xem ngày âm lịch ở trang lịch âm; các quán có món chay được liệt kê trong danh bạ.
Điểm chính
- Phật tử Việt Nam thường ăn chay vào ngày mùng một và ngày rằm (ngày 1 và 15 âm lịch) (vietnam.travel; Thông tấn xã Việt Nam).
- Chữ chay thêm vào sau tên món nghĩa là phiên bản không thịt: phở chay, bánh mì chay, gỏi cuốn chay.
- Câu quan trọng khi gọi món là 'không nước mắm', vì nước mắm có mặt trong rất nhiều món Việt (vietnam.travel).
- Cá, giáp xác và động vật thân mềm, đậu nành, đậu phộng, mè nằm trong danh sách chất gây dị ứng ưu tiên của Bộ Y tế Canada.
- Ở Việt Nam, quanh chùa thường có quán cơm chay nhỏ (vietnam.travel).
Ăn chay trong đời sống người Việt
Với nhiều gia đình Việt, mâm cơm chay không phải là chuyện ăn kiêng mà là một nếp nhà. Trang du lịch quốc gia vietnam.travel viết rằng Phật tử Việt Nam ăn chay vào ngày 1 và 15 mỗi tháng âm lịch, tức mùng một và ngày rằm; vào những ngày ấy, hàng quán bán nhiều món chay hơn. Thông tấn xã Việt Nam cũng ghi nhận thói quen ăn chay hai ngày, hoặc bốn ngày mỗi tháng, và có người ăn chay cả tuần hay cả tháng. Bài viết trên Vietcetera kể về những bữa chay gia đình vào mùng một, ngày rằm, các ngày lễ Phật và ngày giỗ, được dâng lên bàn thờ trước khi cả nhà cùng ăn.
Ngày nay nhiều người không theo đạo Phật cũng ăn chay vì sức khỏe hay vì sở thích. Dù lý do nào, bếp chay Việt đều có sẵn một kho món phong phú. Ngày âm lịch đổi theo từng tháng; bạn tra ở trang lịch âm.
Các món chay thường gặp
Chữ “chay” đặt sau tên món nghĩa là phiên bản không thịt. Vài món bạn sẽ thấy trên thực đơn:
| Món | Là gì |
|---|---|
| Phở chay | Phở với rau củ, đậu hũ, nấm thay cho thịt |
| Bún chay | Bún với rau, đậu hũ, chả giò chay hoặc nấm |
| Gỏi cuốn chay | Bánh tráng cuốn rau, bún và đậu hũ |
| Cơm chay | Phần cơm với các món mặn chay |
| Bánh mì chay | Bánh mì kẹp đậu hũ và đồ chua |
| Đậu hũ sốt cà chua | Đậu hũ chiên om sốt cà |
| Đậu hũ chiên sả ớt | Đậu hũ chiên với sả và ớt |
| Rau muống xào tỏi | Rau muống xào với tỏi |
| Nộm (gỏi) hoa chuối | Bắp chuối thái sợi trộn chua ngọt, rắc đậu phộng |
| Mì xào chay | Mì xào rau củ |
Đậu hũ, nấm (nhất là nấm đông cô), mít non, bắp chuối, khoai môn và các loại đậu là nền của bếp chay.
Nguyên liệu ẩn cần hỏi
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Một món trông như toàn rau vẫn có thể chứa:
- Nước mắm: có trong nước chấm, nước trộn gỏi, món xào, món kho. Vietnam.travel gọi “không nước mắm” là câu quan trọng nhất khi gọi món chay.
- Mắm tôm, mắm ruốc: mắm làm từ tôm, tép lên men, dùng trong bún riêu, bún bò Huế và một số nước chấm.
- Nước dùng: nước phở, nước bún thường ninh từ xương bò, heo hoặc gà, kể cả khi trên tô chỉ có rau.
- Tôm khô, ruốc (chà bông), mỡ hành phi bằng mỡ heo: hay được rắc lên trên.
- Trứng và sữa: trong mayonnaise, mì trứng, sữa đặc.
Nếu bạn kiêng vì dị ứng chứ không chỉ vì ăn chay, hãy nói rõ là dị ứng. Cá, giáp xác và động vật thân mềm, đậu nành, đậu phộng, mè, trứng, sữa và lúa mì đều nằm trong danh sách chất gây dị ứng ưu tiên của Bộ Y tế Canada.
Nói gì tại quầy
| Tiếng Việt | Tiếng Anh |
|---|---|
| Tôi ăn chay. | I am vegetarian. |
| Không thịt. | No meat. |
| Không nước mắm, không mắm tôm. | No fish sauce, no shrimp paste. |
| Nước dùng có nấu bằng xương không? | Is the broth made with bones? |
| Không trứng, không sữa. | No egg, no dairy. |
| Tôi bị dị ứng tôm cua. | I am allergic to shellfish. |
| Cho tôi nước tương thay nước mắm. | Soy sauce instead of fish sauce, please. |
Đa số quán quen với các yêu cầu này. Nói sớm, nói rõ và cảm ơn là đủ.
Cơm chay ở chùa và ngày lễ
Ở Việt Nam, quanh chùa thường có những quán cơm chay nhỏ. Ở hải ngoại, bữa cơm chay chung sau buổi lễ trong những ngày lớn như Phật Đản, Vu Lan hay Tết là nếp quen thuộc của nhiều chùa Việt. Mỗi chùa có lịch và cách tổ chức riêng, nên bạn hãy xem thông báo của chùa trước khi đến, và đọc mục Cộng đồng nếu đây là lần đầu.
Bước tiếp theo
- Tra mùng một và ngày rằm: lịch âm.
- Tìm quán có món chay được liệt kê: danh bạ, từ khóa chay.
- Chùa và thiền viện: Cộng đồng.
- Mùa Vu Lan: Vu Lan.
- Thêm câu tiếng Việt hữu ích: câu thông dụng.
Câu hỏi thường gặp
Mùng một và ngày rằm là ngày nào?
Là ngày 1 và ngày 15 của tháng âm lịch. Ngày dương lịch tương ứng thay đổi mỗi tháng; bạn xem ở trang lịch âm của chúng tôi.
Phở chay có chắc là không có thịt không?
Tên món cho biết không có thịt trong tô, nhưng nước dùng và nước chấm thì tùy quán. Hãy hỏi nước dùng nấu từ rau củ hay từ xương, và có dùng nước mắm không.
Nhìn chữ gì trên bảng hiệu để biết quán có món chay?
Tìm chữ quán chay hoặc cơm chay. Theo trang du lịch quốc gia Việt Nam, đó là hai chữ để nhận ra nơi bán món chay, hoặc phần món chay trong thực đơn thường.
Người ăn thuần chay (vegan) cần hỏi thêm gì?
Hỏi về trứng (trong bánh mì ốp la, mì trứng, mayonnaise), sữa đặc (trong cà phê, sinh tố, chè) và bơ. Nói rõ 'không trứng, không sữa'.
Chùa ở Calgary có đãi cơm chay không?
Mỗi chùa một khác, và chúng tôi không có nguồn chính thức để khẳng định chung. Hãy xem thông báo của từng chùa hoặc mục sự kiện trước khi đến.
Nguồn tham khảo
- A vegetarian guide to Vietnam · Vietnam Tourism (vietnam.travel) · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026
- Vegetarianism, from religious practice to healthy way of eating · Vietnam News Agency via VietNamNet · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026
- How Vegetarian Eating Became A Part Of Vietnam's Culinary Tradition · Vietcetera · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026
- Common food allergens · Health Canada, Government of Canada · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026
- A beginner's guide to Vietnamese street food · Vietnam Tourism (vietnam.travel) · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026
- 21 must-try Vietnamese dishes · Vietnam Tourism (vietnam.travel) · kiểm tra ngày ngày 19 tháng 11 năm 2026