Lễ hội

Tết Nguyên Đán: phong tục ba miền và cách đón Tết giữa mùa đông Calgary

Cập nhật lần cuối:

Tóm tắt

Tết Nguyên Đán là ngày đầu năm âm lịch và là dịp lễ quan trọng nhất trong năm của người Việt, thường rơi vào cuối tháng Giêng hoặc đầu tháng Hai dương lịch. Tết năm Đinh Mùi là thứ Bảy, ngày 6 tháng 2 năm 2027. Không khí Tết bắt đầu từ ngày tiễn ông Táo 23 tháng Chạp, qua bữa cơm tất niên, giao thừa và ba ngày đầu năm với tục xông đất, chúc Tết, lì xì. Bài này giải thích từng phong tục, điểm khác nhau giữa miền Bắc và miền Nam, và cách giữ Tết giữa mùa đông Calgary.

Điểm chính

  • Tết Nguyên Đán năm Đinh Mùi rơi vào thứ Bảy, ngày 6 tháng 2 năm 2027; năm Mậu Thân là thứ Tư, ngày 26 tháng 1 năm 2028 (theo lịch âm của trang này).
  • Theo tục truyền, ngày 23 tháng Chạp ông Công, ông Táo lên chầu trời; nhiều nhà coi đây là ngày mở đầu mùa Tết.
  • Miền Bắc gói bánh chưng vuông, gói bằng lá dong; miền Trung và miền Nam gói bánh tét hình trụ, gói bằng lá chuối.
  • Mâm ngũ quả miền Bắc thường có nải chuối xanh và bưởi; miền Nam thường bày mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung theo câu “cầu sung vừa đủ xài”.
  • Người đầu tiên bước vào nhà sau giao thừa gọi là người xông đất; vì vậy ngày mùng Một không ai tự ý ghé nhà người khác khi chưa được mời.
Bánh chưng và bánh tétBánh chưng hình vuông của miền Bắc và bánh tét hình trụ của miền Nam, cắt ra để thấy các lớp: lá gói, gạo nếp, đậu xanh và thịt heo.Bánh chưng (miền Bắc)Bánh tét (miền Nam)Lá dong hoặc lá chuốiGạo nếpĐậu xanhThịt heoLạt buộcGạo nếpĐậu xanhThịt heo

Tết là gì

Tết Nguyên Đán, gọi gọn là Tết, là ngày đầu năm theo âm lịch và là dịp lễ lớn nhất trong năm của người Việt. Tết thường rơi vào cuối tháng Giêng hoặc đầu tháng Hai dương lịch. Đây là lúc gia đình đoàn tụ, con cháu nhớ về ông bà tổ tiên và mọi người chúc nhau một năm mới tốt lành.

Vì tính theo âm lịch nên mỗi năm Tết rơi vào một ngày dương lịch khác nhau. Mùng Một Tết Đinh Mùi (năm con Dê) là thứ Bảy, ngày 6 tháng 2 năm 2027. Tết Mậu Thân (năm con Khỉ) là thứ Tư, ngày 26 tháng 1 năm 2028. Muốn tra năm khác, mời bạn xem lịch âm.

Ở Canada, Tết không phải ngày nghỉ, nhưng các cộng đồng người Việt vẫn cúng ông bà, quây quần bên mâm cơm truyền thống và chúc nhau may mắn, như lời chúc Tết của Thủ tướng Canada từng nhắc đến.

Những ngày trước Tết

Nhiều nhà coi Tết bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp, ngày tiễn ông Công, ông Táo. Theo tục truyền, Táo quân là vị thần trông coi bếp núc, hôm ấy lên trời thưa lại chuyện làm ăn, ăn ở của gia đình trong năm. Nhà nhà làm mâm cơm tiễn ông; nhiều nhà thả cá chép để ông có “ngựa” lên đường.

Sau ngày ấy là lúc dọn dẹp: lau bàn thờ, đánh bóng đồ đồng, quét dọn từng góc nhà, mua sắm quần áo mới, trả những món nợ cũ để bước sang năm mới nhẹ nhõm. Chợ Tết đông dần với lá dong, gạo nếp, đậu xanh, hoa và cây quất.

Chiều 30 Tết, cả nhà cùng nấu mâm cơm tất niên, bữa cơm cuối cùng của năm cũ.

Giao thừa và ba ngày đầu năm

Giao thừa là khoảnh khắc năm cũ chuyển sang năm mới, còn gọi là đêm Trừ tịch. Gia đình thắp hương cúng tổ tiên, cầu sức khỏe và bình an; nhiều người sau đó đi lễ chùa đầu năm.

Sáng mùng Một, ai cũng mặc bộ quần áo đẹp nhất. Con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ; người lớn mừng tuổi trẻ nhỏ bằng phong bao lì xì. Người khách đầu tiên bước vào nhà gọi là người xông đất, nên ngày này người ta không tự ý ghé nhà ai nếu chưa được mời.

Câu “Mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy” nhắc thứ tự thăm hỏi: bên nội, bên ngoại, rồi thầy cô. Ngày đầu năm có một số điều theo tục thường kiêng, như quét nhà, làm vỡ đồ, cãi nhau, với mong muốn cả năm yên lành. Xem thêm ở bài lời chúc Tết và phép lịch sự.

Mâm ngũ quả, bánh chưng và bánh tét

Trên bàn thờ ngày Tết luôn có mâm ngũ quả. Ngày nay có khi nhiều hơn năm loại, nhưng tên gọi vẫn giữ. Mỗi miền bày một kiểu:

Miền Bắc Miền Nam
Mâm ngũ quả Nải chuối xanh đỡ bên dưới, bưởi hoặc phật thủ ở giữa, thêm cam, quýt, hồng, quất Mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài, sung (“cầu sung vừa đủ xài”), thường thêm cặp dưa hấu
Thường tránh Không kiêng nhiều Chuối và cam, vì cách đọc gợi điều không may
Bánh Tết Bánh chưng vuông, gói lá dong Bánh tét hình trụ, gói lá chuối
Hoa Hoa đào, quất Hoa mai vàng

Miền Trung thường có gì cúng nấy, miễn là quả tươi và lòng thành.

Bánh chưng và bánh tét đều làm từ gạo nếp, đậu xanh và thịt mỡ, luộc nhiều giờ. Bánh chưng vuông tượng trưng cho Đất, gắn với sự tích từ đời vua Hùng. Bánh tét còn có loại chay nhân đậu hoặc chuối. Nhiều nhà ở Calgary không còn tự gói mà đặt mua vài cặp để bày bàn thờ; mời bạn xem mục Chợ và tạp hóa.

Hoa đào, hoa mai giữa mùa đông Calgary

Miền Bắc có hoa đào, miền Nam có hoa mai. Hoa đào hồng thắm mang ý nghĩa hạnh phúc; hoa mai vàng tượng trưng cho giàu sang, sung túc.

Tết ở Calgary rơi vào giữa mùa đông nên khó có cành đào, cành mai nở đúng dịp. Người Việt ở xa quê có nhiều cách thay thế: hoa đào, hoa mai bằng vải gắn lên cành khô, loại được bán ở các chợ Tết hải ngoại; hoặc cành forsythia, một loài hoa vàng nở đầu xuân, được một cây bút ẩm thực gốc Việt ở Mỹ gợi ý thay hoa mai. Cúc, vạn thọ và quất cũng là những sắc màu quen thuộc của ngày Tết.

Hội chợ Tết của cộng đồng

Ngoài Tết trong nhà, nhiều cộng đồng người Việt ở Canada tổ chức buổi họp mặt hay hội chợ Tết. Ở những buổi như vậy, bạn thường gặp bàn tiệc hoặc gian hàng món Tết như bánh chưng, nem, xôi gấc; người dự mặc áo dài; trẻ em được lì xì, chơi trò chơi, làm thủ công; và tiết mục múa lân, múa rồng rộn tiếng trống luôn được chờ đợi nhất.

Chúng tôi không ghi tên hay ngày giờ sự kiện cụ thể trong bài này vì mỗi năm một khác. Lịch cập nhật nằm ở trang Sự kiện.

Bước tiếp theo

Câu hỏi thường gặp

Tết năm 2027 là ngày nào?

Mùng Một Tết Đinh Mùi là thứ Bảy, ngày 6 tháng 2 năm 2027. Tết Mậu Thân là thứ Tư, ngày 26 tháng 1 năm 2028. Bạn có thể tra ngày âm lịch của bất kỳ năm nào trên trang lịch âm của chúng tôi.

Bánh chưng và bánh tét khác nhau thế nào?

Cả hai đều làm từ gạo nếp, đậu xanh và thịt mỡ. Bánh chưng của miền Bắc hình vuông, gói lá dong. Bánh tét của miền Trung và miền Nam hình trụ, gói lá chuối, và có cả loại chay nhân đậu hoặc chuối.

Xông đất là gì?

Người khách đầu tiên bước vào nhà trong năm mới được gọi là người xông đất. Nhiều gia đình tin rằng người này ảnh hưởng đến vận may cả năm, nên thường mời trước một người thân hợp ý. Đây là phong tục, mỗi nhà giữ nhiều hay ít khác nhau.

Ở Calgary không có hoa đào, hoa mai thì chưng gì?

Tùy mỗi nhà. Có nhà dùng cành hoa vải hoặc hoa giả gắn lên cành khô, có nhà cắm cành đầu xuân có hoa vàng (forsythia), cúc hoặc quất. Điều chính là trong nhà có một sắc hoa đón năm mới.

Hội chợ Tết ở Calgary tổ chức khi nào?

Ngày giờ thay đổi theo từng năm và từng ban tổ chức. Chúng tôi không ghi sẵn trong bài này; hãy xem trang Sự kiện, nơi thông tin được cập nhật theo công bố của ban tổ chức.

Nguồn tham khảo

Thấy thông tin chưa đúng? Báo cho chúng tôi