Lễ hội

Tết Trung Thu: rước đèn, bánh nướng bánh dẻo và chuyện chú Cuội, chị Hằng

Cập nhật lần cuối:

Tóm tắt

Tết Trung Thu rơi vào rằm tháng Tám âm lịch, khi trăng tròn và sáng, và từ lâu được coi là Tết của thiếu nhi. Trung Thu năm 2027 là thứ Tư, ngày 15 tháng 9 năm 2027. Trẻ em rước đèn ông sao, xem múa lân, cả nhà bày mâm cỗ với bánh nướng, bánh dẻo rồi ngồi ngắm trăng, nghe kể chuyện chú Cuội ngồi gốc cây đa. Bài này giải thích nguồn gốc, từng loại đèn, hai loại bánh, và cách các gia đình, chùa và hội đoàn ở xa quê giữ đêm rằm cho con cháu.

Điểm chính

  • Tết Trung Thu là ngày rằm (15) tháng Tám âm lịch; năm 2027 rơi vào thứ Tư, ngày 15 tháng 9 năm 2027 (theo lịch âm của trang này).
  • Trung Thu còn được gọi là Tết trông trăng và Tết thiếu nhi.
  • Hai loại bánh Trung Thu quen thuộc nhất là bánh nướng (vỏ bột mì, nướng vàng) và bánh dẻo (vỏ bột nếp, mềm dẻo).
  • Đèn ông sao là món đồ chơi Trung Thu phổ biến nhất; đèn kéo quân còn được gọi là đèn cù.
  • Múa lân là phần không thể thiếu của đêm Trung Thu, thường có ông Địa mặt tròn tươi cười đi cùng.
Đèn ông sao và bánh Trung ThuMột chiếc đèn ông sao năm cánh dưới trăng rằm, bên cạnh bánh nướng vỏ vàng nâu cắt ra thấy nhân và lòng đỏ trứng muối, và bánh dẻo vỏ trắng.Đèn ông saoBánh nướngBánh dẻoTrăng rằm tháng TámLòng đỏ trứng muốiNhân (đậu xanh, hạt sen, thập cẩm)

Tết của trăng rằm và của trẻ em

Tết Trung Thu rơi vào ngày rằm tháng Tám âm lịch, lúc trăng tròn và sáng. Người Việt còn gọi là Tết trông trăng, và từ lâu đã coi đây là Tết thiếu nhi. Trung Thu năm 2027 là thứ Tư, ngày 15 tháng 9 năm 2027; các năm khác mời bạn tra trên lịch âm.

Không ai biết chắc người Việt ăn Tết Trung Thu từ bao giờ. Sách xưa ghi tục treo đèn, bày cỗ đêm rằm tháng Tám chịu ảnh hưởng từ Trung Hoa, nhưng qua nhiều đời, Trung Thu của người Việt đã có những câu chuyện và trò chơi riêng. Rằm tháng Tám cũng là lúc mùa màng sắp xong, việc đồng áng thư thả, sản vật mùa thu đang độ ngon nhất. Vì vậy Trung Thu vừa là dịp tạ ơn trời đất, vừa là dịp cả nhà sum họp, tròn đầy như vầng trăng.

Với trẻ nhỏ, đây là lễ hội dành riêng cho mình: có đồ chơi, có bánh, được thức khuya, được người lớn chiều hơn thường ngày.

Đèn ông sao, đèn kéo quân và đêm rước đèn

Đồ chơi Trung Thu truyền thống làm từ những thứ rất giản dị: giấy, tre và hồ dán.

  • Đèn ông sao là món phổ biến nhất: ngôi sao năm cánh dán giấy bóng đỏ, cầm bằng một thanh tre. Người xưa nói rằm tháng Tám nhà nào có trẻ nhỏ cũng phải có một chiếc.
  • Đèn kéo quân, còn gọi là đèn cù, cầu kỳ hơn. Dưới ánh nến, trên đèn hiện lên những hoạt cảnh như vinh quy bái tổ, gửi gắm mong ước con cháu học hành thành tài.
  • Đèn cá chép, đèn thỏ, đèn lồng nhiều màu, hướng về mặt trăng với lời cầu mưa thuận gió hòa.
  • Ông tiến sĩ giấy bày trên mâm cỗ, cũng là lời chúc trẻ học giỏi.

Đêm rằm, trẻ em cầm đèn đi thành đoàn quanh xóm, vừa đi vừa hát. Đó là rước đèn. Ở Calgary, rằm tháng Tám rơi vào tháng Chín, trời tối sớm và se lạnh, nên bạn nhớ cho con mặc áo ấm; có thể dùng đèn pin nhỏ thay nến cho an toàn.

Bánh nướng, bánh dẻo và mâm cỗ trông trăng

Trước đêm rằm, các gia đình bày mâm ngũ quả và bánh lên bàn thờ tổ tiên. Cúng xong, cả nhà mang ra sân, vừa ngắm trăng vừa phá cỗ.

Bánh nướng Bánh dẻo
Vỏ bánh Bột mì, nướng vàng Bột nếp, trắng, mềm dẻo, không nướng
Nhân Thập cẩm, đậu xanh, hạt sen; có thể có lòng đỏ trứng muối Đậu xanh, hạt sen
Cách ăn Cắt miếng nhỏ, ăn với trà nóng Cắt miếng nhỏ, ăn với trà nóng

Bánh có hình vuông hoặc tròn, mặt bánh in hoa văn hoa lá, cá chép. Theo cách giải thích quen thuộc, bánh vuông tượng trưng cho đất, bánh tròn tượng trưng cho trời. Ngày nay có thêm nhiều loại nhân mới và bánh ít ngọt hơn. Tặng nhau hộp bánh trước rằm cũng đã thành một nếp quen.

Muốn tìm nơi bán, mời bạn xem bài bánh ngọt và bánh Trung Thu và mục Chợ và tạp hóa.

Múa lân

Tiếng trống múa lân là âm thanh của Trung Thu. Con lân đầu to, mắt lồi, miệng rộng, thân dài lấp lánh do một nhóm người múa điều khiển, vừa oai vừa ngộ nghĩnh. Đi cùng thường có ông Địa đeo mặt nạ tròn, tươi cười, vừa giục lân vừa chọc cười đám trẻ. Mấy em nhỏ thì nép sau lưng cha mẹ, mấy em lớn chạy lên trước.

Ở Việt Nam, các đội lân tập dượt ngoài phố từ nhiều tuần trước rằm, và tiếng trống vọng lại từ đầu ngõ là lúc đám trẻ háo hức nhất.

Chuyện chú Cuội và chị Hằng

Trung Thu gắn với những câu chuyện kể dưới trăng.

Chuyện quen thuộc nhất là chú Cuội. Truyện kể rằng Cuội bám vào gốc cây đa thần khi cây bay lên trời, rồi ở lại cung trăng. Người lớn chỉ cho trẻ nhìn trăng rằm: những vệt sẫm trên mặt trăng là bóng chú Cuội ngồi gốc cây đa. Đêm Trung Thu, trẻ em rước đèn để soi đường cho chú về lại trần gian.

Nhân vật thứ hai là chị Hằng, tức Hằng Nga, người gắn với cung trăng trong truyện kể dân gian. Tên chị Hằng và chú Cuội đi vào bài hát, câu đố và những đêm văn nghệ Trung Thu của thiếu nhi.

Trung Thu ở xa quê

Ở Canada, Trung Thu không phải ngày nghỉ, nhưng vẫn là một trong những dịp các gia đình Việt cố giữ cho con cháu. Theo Bách khoa toàn thư Canada (The Canadian Encyclopedia), chùa và nhà thờ của người Việt ở khắp Canada không chỉ là nơi hành lễ mà còn là nơi tổ chức các ngày lễ Việt Nam và những buổi họp mặt cộng đồng.

Vì vậy, đêm rước đèn cho thiếu nhi thường do chùa, nhà thờ hoặc hội đoàn đứng ra tổ chức. Trong nhà, một chiếc đèn ông sao, một hộp bánh, một ấm trà và một câu chuyện kể bằng tiếng Việt cũng đủ làm nên đêm rằm.

Bài này không ghi tên hay ngày giờ sự kiện cụ thể vì mỗi năm một khác; lịch cập nhật ở trang Sự kiện.

Bước tiếp theo

Câu hỏi thường gặp

Trung Thu năm 2027 là ngày nào?

Rằm tháng Tám năm Đinh Mùi là thứ Tư, ngày 15 tháng 9 năm 2027. Ngày giờ các buổi rước đèn của cộng đồng do từng ban tổ chức quyết định; xin xem trang Sự kiện.

Bánh nướng và bánh dẻo khác nhau thế nào?

Bánh nướng có vỏ bột mì, nướng vàng, nhân thường là thập cẩm hoặc đậu, hạt sen, có thể có lòng đỏ trứng muối. Bánh dẻo có vỏ bột nếp trắng, mềm, không nướng. Cả hai thường ăn kèm trà nóng.

Chú Cuội là ai?

Theo truyện kể dân gian, Cuội bám vào gốc cây đa thần khi cây bay lên trời, rồi ở lại cung trăng. Người ta nói nhìn kỹ trăng rằm sẽ thấy bóng một người ngồi dưới gốc cây. Trẻ em rước đèn để soi đường cho chú Cuội về trần gian.

Trung Thu có phải lễ tôn giáo không?

Không. Trung Thu là lễ hội dân gian gắn với mùa màng, trăng rằm và trẻ em. Gia đình nào cũng có thể tham gia. Nhiều chùa, nhà thờ và hội đoàn người Việt tổ chức đêm rước đèn cho thiếu nhi như một sinh hoạt cộng đồng.

Nguồn tham khảo

Thấy thông tin chưa đúng? Báo cho chúng tôi