Lễ hội

Giỗ Tổ Hùng Vương: mùng Mười tháng Ba và ý nghĩa với người Việt xa quê

Cập nhật lần cuối:

Tóm tắt

Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày người Việt tưởng nhớ các vua Hùng, những vị được truyền thống coi là tổ tiên dựng nước, vào mùng 10 tháng Ba âm lịch. Năm 2027, ngày này rơi vào thứ Sáu, ngày 16 tháng 4 năm 2027. Lễ chính diễn ra ở Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, tỉnh Phú Thọ, và là ngày nghỉ lễ ở Việt Nam. Năm 2012, UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ở nước ngoài, nhiều cộng đồng người Việt cũng làm lễ dâng hương.

Điểm chính

  • Giỗ Tổ Hùng Vương là mùng 10 tháng Ba âm lịch; năm 2027 rơi vào thứ Sáu, ngày 16 tháng 4 năm 2027 (theo lịch âm của trang này).
  • Đền Hùng nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, thuộc Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, gồm đền Hạ, đền Trung, đền Thượng và lăng Hùng Vương.
  • Theo Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam, Giỗ Tổ Hùng Vương là một ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương.
  • Năm 2012, UNESCO ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
  • Theo UNESCO, lễ hội lớn nhất kéo dài khoảng một tuần vào đầu tháng Ba âm lịch, với rước kiệu, dâng bánh chưng, bánh giầy và hát Xoan.

Ngày nhớ về cội nguồn

Người Việt có câu ca dao mà hầu như ai cũng thuộc:

Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba.

Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày tưởng nhớ các vua Hùng, vào mùng 10 tháng Ba âm lịch. Năm 2027, ngày này rơi vào thứ Sáu, ngày 16 tháng 4 năm 2027. Muốn tra năm khác, mời bạn xem lịch âm.

Chữ “giỗ” là ngày cúng tưởng nhớ người đã khuất trong gia đình. “Giỗ Tổ” vì thế mang nghĩa rất gần gũi: cả dân tộc cùng làm giỗ cho một vị tổ chung, như con cháu trong một nhà.

Các vua Hùng trong truyền thuyết

Trong tâm thức người Việt từ bao đời, các vua Hùng là những vị vua dựng nước đầu tiên và là tổ tiên chung của dân tộc. Điều đáng chú ý là đây là truyền thuyết và truyền thống, không phải một tôn giáo, và người Việt theo đạo nào cũng có thể chia sẻ.

Truyền thuyết kể rằng bà Âu Cơ kết duyên cùng Lạc Long Quân, sinh ra một bọc trăm trứng, nở thành trăm người con; trăm người con ấy là tổ của trăm họ. Người Việt gọi nhau là “đồng bào” (chữ Hán Việt, nghĩa là cùng một bọc) và tự gọi mình là “con Lạc cháu Hồng”.

Truyền thống kể có 18 đời vua Hùng. Nhiều câu chuyện quen thuộc với trẻ em Việt được đặt vào thời ấy, như sự tích bánh chưng, bánh giầy: một người con dâng vua cha hai thứ bánh làm từ gạo nếp, tượng trưng cho trời và đất, và được truyền ngôi. Vì vậy bánh chưng, bánh giầy cũng là lễ vật dâng lên các vua Hùng ngày Giỗ Tổ.

Đền Hùng ở Phú Thọ

Nơi thờ chính là Đền Hùng, trên núi Nghĩa Lĩnh, thuộc thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, cách Hà Nội khoảng 90 km. Tên xưa của quần thể là “Hùng Vương tổ miếu”.

Từ chân núi đi lên, người hành hương lần lượt qua:

Nơi Ghi chú
Đền Hạ Tục truyền là nơi mẹ Âu Cơ sinh bọc trăm trứng; cùng sân có chùa Thiên Quang
Đền Trung Ở lưng chừng núi
Đền Thượng Trên đỉnh núi, là đền chính, nơi thắp hương cúng Tổ
Lăng Hùng Vương Cạnh đền Thượng, dân gian quen gọi là mộ Tổ
Đền Giếng Dưới chân núi phía đông nam

Trong khu di tích còn có đền thờ Quốc tổ Lạc Long Quân, đền thờ Tổ mẫu Âu Cơ và Bảo tàng Hùng Vương.

Theo UNESCO, mỗi năm hàng triệu người về Đền Hùng để tưởng nhớ tổ tiên và cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, may mắn và sức khỏe. Lễ hội lớn nhất kéo dài khoảng một tuần vào đầu tháng Ba âm lịch. Người dân các làng quanh vùng mặc lễ phục, rước kiệu lên đền; cộng đồng dâng bánh chưng, bánh giầy; có trống đồng, hát Xoan và các trò diễn dân gian.

Ngày nghỉ lễ ở Việt Nam và việc UNESCO ghi danh

Ở Việt Nam, Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày nghỉ lễ chính thức. Theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương một ngày vào mùng 10 tháng Ba âm lịch.

Năm 2012, tại kỳ họp thứ bảy, Ủy ban Liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO đã ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (Quyết định 7.COM 11.36).

Quyết định ghi nhận rằng việc thờ cúng Hùng Vương gồm các nghi lễ, lễ vật, cuộc hành hương và nhiều hình thức trình diễn ở hơn một trăm làng thuộc tỉnh Phú Thọ và những nơi khác trong nước; tập quán này nuôi dưỡng lòng tôn kính tổ tiên, từ đó thêm niềm tự hào và sự gắn kết cộng đồng. UNESCO cũng cho rằng việc ghi danh có thể giúp thế giới thấy rõ hơn tầm quan trọng của việc thờ cúng tổ tiên ở nhiều nước khác.

Bạn có thể đọc hồ sơ trên trang UNESCO.

Người Việt xa quê tưởng nhớ thế nào

UNESCO ghi nhận rằng ngoài Đền Hùng, việc thờ cúng Hùng Vương còn diễn ra quanh năm ở nhiều nơi khác. Người Việt ở nước ngoài cũng mang theo nếp ấy. Báo chí tường thuật các buổi Giỗ Tổ có hội đoàn người Việt tham gia tổ chức ở nhiều nước Á, Âu và ở Canada, thường gồm lễ dâng hương, văn nghệ và sinh hoạt văn hóa hướng về cội nguồn.

Với các gia đình ở Calgary, Giỗ Tổ là ngày thường trong tuần, không phải ngày nghỉ. Nhưng đây là dịp tốt để kể cho con cháu nghe chuyện Lạc Long Quân, Âu Cơ, chuyện bánh chưng bánh giầy, và giải thích vì sao người Việt gọi nhau là đồng bào. Một nén hương trên bàn thờ ông bà, một bữa cơm có đĩa bánh chưng, cũng là một cách giữ ngày này.

Cộng đồng người Việt ở Calgary gồm những người đến Canada vào các thời điểm và hoàn cảnh rất khác nhau. Giỗ Tổ là một trong những ngày mà ý nghĩa nhớ về tổ tiên chung vượt lên trên những khác biệt ấy.

Chúng tôi không ghi tên hay ngày giờ sự kiện cụ thể trong bài này. Nếu có buổi lễ được công bố, bạn sẽ thấy ở trang Sự kiện.

Bước tiếp theo

Câu hỏi thường gặp

Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2027 là ngày nào?

Mùng 10 tháng Ba năm Đinh Mùi là thứ Sáu, ngày 16 tháng 4 năm 2027. Ngày dương lịch thay đổi mỗi năm; bạn có thể tra trên trang lịch âm của chúng tôi.

Các vua Hùng là ai?

Theo truyền thuyết và truyền thống của người Việt, các vua Hùng là những vị vua dựng nước đầu tiên, được tôn là tổ tiên chung của dân tộc. Truyền thống kể có 18 đời vua Hùng, được thờ tại Đền Hùng ở Phú Thọ.

Giỗ Tổ có phải ngày nghỉ ở Canada không?

Không. Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày nghỉ lễ ở Việt Nam. Ở Canada đây là ngày thường; các gia đình và hội đoàn muốn tưởng nhớ tự chọn ngày giờ thuận tiện.

UNESCO công nhận điều gì?

Năm 2012, Ủy ban Liên chính phủ của UNESCO ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận một tập quán văn hóa, tức việc thờ cúng tổ tiên của cộng đồng.

Nguồn tham khảo

Thấy thông tin chưa đúng? Báo cho chúng tôi